Nuri Üstünses Hayatı Ve Eserleri

Asıl ismi Mehmet Nurettin olan Nuri Üstünses, 1909’da Sivas Divriği’nde doğdu.

İlkokul ve orta öğrenimini Divriği’de tamamladı. Küçük yaşlarda kazandığı saza, türküye, şiire olan ilgisi sayesinde yörede söylenen türküleri çabucak öğrendi, kendince türküler yaktı, şiir denemeleri yapmıştır.

Üstünses, Hicaz Valisi Küçük Mustafa Reşit Paşa’nın kızı Hacer Hanım ile evlenmiş . evlilikten hemen sonra askerlik görevi için Divriği’nden ayrılmıştır.
Gurbet duygusunu bu sebeple daha iyi anlamış ve Âşık Kerem’in, Karacaoğlan’ın özlem dolu şiirleri onu daha derinden etkilemeye başlamış türkülerine yansımıştır.

Eşimden ayrıldım yoktur kararım
Uçan kuştan haberini sorarım
Gece gündüz hasretine yanarım
Beni öldürmeyi dövmeli değil,
Karadır gözleri sürmeli değil.”

Muzaffer Sarısözen’in Nuri Üstünses’ten derlediği bu türküyü o yılların ünlü sanatçılarından Erzincanlı Hafız Şerif de plağa okumuştu.

Nuri Üstünses, askerlik görevi sırasında1932 yılında rahatsızlanınca ve tedavisi de sonuç vermeyince “çürük raporu” verilerek Divriği’ye gönderilmiş. Divriği’e dönünce de Kızılay’da görev almaya başlamıştır. Bir müddet öğretmensiz okullara giderek geçici öğretmenlik yapmıştır.

Aynı zamanda da müzikle uğraşısını sürdürmeye devam etmiş. 1936 yılında oğlu Yaşar dünyaya gelmiştir.

Nuri Üstünses 1930’lu yılların sonunda Ulvi Cemal Erkin, Halil Bedi Yönetken, Necil Kazım Akses ve Hasan Ferit Alnar ile birlikte derleme yapmaya gelmiş olan Muzaffer Sarısözen’le tanışmıştır.

Hayatının bir dönüm noktası olan bu olay sonrası 1940’dan sonra Muzaffer Sarısözen’in davetine icaben Ankara radyosuna giderek Yurttan Sesler programlarındamisafir olmaya başladı.

Nuri Üstünses, 1945’da b Divriği’nin “Taşbaşı” olarak bilinen bölgesinde arkadaşları ile eğlenirken, koyunların dereden geçişleri dikkatini çekmiş ve hemen orada bu türküyü söylemişti:

“Dere geçit vermezse
Atlarım taştan taşa”

1950’li yıllarında Nuri Üstünses Divriği dışında da tanınmaya başlamış . Anadolu’da konserler vermiş, türküleri plaklara alınmaya başlamıştır.

O dönemlerde THM sanatçıları şehirleri ile anılıyorlarmış ve tıpkı Malatyalı Fahri ,Diyarbakırlı Celal Güzelses, Zaralı Halil, Erzincanlı Şerif, gibi o da Divrikli Nuri Üstünses olarak tanınmıştır.

Üstünses, uzun havaları, yöre türküleri, mayaları ve oyun havalarının da repertuarımıza katılmasına katkı sağlamıştır. Bunlardan örnek olarak Divriği’nin “Kaşık oyun havası” sayılabilir bölgede “Kilisenin Bayırına” diye bilinen türküyü Muzaffer Sarısözen Nuri Üstünses’ten derlemiştir.Fakat Kilisenin bayırı, TRT repertuarına girmesi için “Dumluca’nın Bayırı” olarak değitirilmiştir.

Üstünses, yörede unutulmaya başlayan bazı halk hikâyelerinde geçen türküleri de repertuara kazandırmıştır. Bu hikâyelerden bir tanesi de Kahramanmaraş yöresinde hayat bulmuş Yazıcıoğlu Osman Ağa ile Yörük kızı Telli Senem’e ilişkindi.

Nida Tüfekçi’nin Üstünses’ten derlediği türkü şöyle başlıyordu:

“Aşan bilir karlı dağın ardını
Çeken bilir ayrılığın derdini”

Üstünses daha sonra İstanbul’a yerleşmiş ve sonra Kızılay’da görev almıltır. Fikirtepe Kızılay şubesinde yöneticilik yapmış Divriği’deki hizmetleri de dahil Kızılay’da kırk yılı tamamladığı için Altın madalya ile ödüllendirimiştir.

Sık sık İstanbul Radyosu’na davet edilmiş ve yayınlara katılmaya devam etmiştir 1967’de tek çocuğu Yaşar Üstünses’ i evlendirmiştir. Malesef 1967 yılında eşini kaybetmiştir.

Bağlama sanatçısı da Nuri Üstünses, doldurduğu plaklarda klasik sazlar da kullanmıştır. Eşinin vefatından sonra üç yıl süren ikinci bir evlilik yapmış 1978’de felç geçirmiş ve 18 Nisan 1978’de vefat etmiştir.

ESERLERİ
Açıl Mor Menevşem Bahar Erişti
Akşam Olur Güneş Gider Ay Gelir
Aşan Bilir Karlı Dağın Ardını
Ben De Şaştım Bu Gönlümün Elinden
Beni Görüp Yüzün Öte Dönderme 1
Benim Mecnun Kim Ol Hayranı
Bugün Gam Yükünün Tüccarı Geldi
Dağlar Ağardı Kardan
Dere Geçit Vermezse
Dumlucanın Bayırına
Endim Davet Ettim Koç Babayı
Eşimden Ayrıldım Yoktur Kararım 1
Halil Oğlan Gel Seninle Kaçalım
İnsan Kısım Kısım 3
İpek Mendil Dane Dane 1
İpek Mendil Dane Dane 2
İpek Mendil Dane Dane 3
İzzet’i Çağırın
Kahpe Felek Şaşırttırdı Yolumu
Kara Duta Yaslandım
Katı Havadan Uçarsın
Sabah Oldu Şavkın Batmaz 1
Sendedir Sende (Beni Görüp)
Tokatlı Mısın Sivaslı Mısın
Ulu Tanrı Seni Övmüş Yaratmış
Yandım Allah Yandım 1
Yine Gam Yükünün Kervanı Geldi