Pir Sultan Hayatı Ve Eserleri

16. yüzyılda yaşadığı kabul edilen Pir Sultan, şiirlerinden yola çıkılarak varsayılan bilgilere göre asıl adı Haydar’dı. Yaşamı ağırlıkla Banaz’da geçti. Bazılarına göre soyu Horasan’a, bazılarına göre Azerbaycan’a, bazılarına göreyse Yemen’e dayanır.

1502 yılında İran Safevi devletinin kurulmasından sonra giderek Anadolu Alevileri üzerinde etkisi artan Şah İsmail’e karşı Osmanlı Sultanı Yavuz Selim, Çaldıran Savaşından sonra Alevilere ilişkin toplu kıyımlara girişti. Sonraki yıllarda Kanuni Süleyman, Şah İsmail’in oğlu 1. Tahmasp’ın üzerine yürüyerek Bağdat’a girdi. 15i48 yılındaysa 1. Tahmasp yeniden toparlanarak Anadolu’ya girdi. Bağlı olarak Osmanlı-İran ilişkileri daha da gerginleşti.

Bazı araştırmacılara göre Pir Sultan’ın şiirlerinde geçen Şah, Şah Tahmasp değil, 1577’de Şam yöresinde ortaya çıkan Şah İsmail’dir. Bu Şah İsmail, Yozgat’a dek gelip halkı Osmanlı yönetimine karşı isyana çağırdı. Sonra da 50 bin kişiyle Hacı Bektaş Tekkesini ziyaret etti. Bazı araştırmacılara göreyse, Şah sözcüğüyle Halife Ali kastedilmektedir.

Bazı araştırmacılara göreyse Pir Sultan gerçekte yaşamayıp, aşıklık geleneğindeki birçok öteki halk hikayesinde olduğu gibi sanal bir kahramandır. Ancak zamanla bunu benimseyen halkın Pir Sultan anlatısını gerçekliğe dönüştürdüğü varsayılmaktadır. Buna bağlı olarak da Ali İzzet’in (1902-1981) gibi aşıkların da yaptığı gibi birçok kişi Pir Sultan adına şiir yazmış, deyiş söylemiş ya da yazdığı şiirleri, deyişleri yerine göre bu mahlasla söylemiştir. Bundan dolayı da birçok karışıklık ortaya çıkmıştır.

16. yüzyıldan 19. yüzyılın başlarına dek Anadolu ve Rumeli’de 6 ayrı Pir Sultan yaşadığına ilişkin veriler bulunmaktadır. Ancak yine de en bilineni Banazlı Pir Sultan’ın tahmini ölüm (idam ediliş) tarihi 1588’dir. Anadolu Alevilerinin direniş simgesi olarak kabul edilen Pir Sultan’a ilişkin değişik birçok efsane, yaşam öyküsü anlatılır. Mezarının Banaz’da olduğu varsayılır.

Pir Sultan, Alevi-Bektaşi inancındaki 7 ulu ozandan biri olarak kabul edilir.

KAYNAK: ozanlar.biz